Uis — Analise en Uitgebreide Beskrywing

Die Gedig as Mynwerkers dorp se Huldeblyk

Botes se “Uis” (2015) is ‘n portret van ‘n dorp wat gebore is uit die aarde — letterlik. Tin het Uis geskep, en die afwesigheid van tin het dit byna gedood. Maar Botes sien meer as ‘n spookdorp in wording: hy sien die Brandberg, die edelstene op die paaie, die biefstuk by die swembad, en die mense wat volhou.

Die Naam en die Plek: Brakwater onder Brandberg

Uis is ‘n dorpie geleë in die Erongo-streek, Namibia. Dit behoort aan die Dâures-kiesafdeling. Geleë in die voormalige Damaraland, is dit bekend vir die plaaslike mineraal rykdom. Die nedersetting is in 1958 gestig as werkers kolonie om plaaslike tinvoorrade te benut. Uis is geleë aan die voet van die Brandberg, Namibia se hoogste berg. Wikipedia

Die naam “Uis” kom van die Nama-woord vir “brakwater” — ‘n beskrywing van die waterkwaliteit in die omgewing, wat Botes akkuraat aanhaal.

Die Wêreld se Grootste Oop groef Tinmyn

Myn het in 1960 begin en het die wêreld se grootste oop grawing tinmyn geword. Die opbrengs was baie laag, en die myn was slegs lewensvatbaar omdat Suid-Afrika ekonomies geïsoleer was weens sy apartheidspolitiek. Toe sanksies in 1990 opgehef is, was die Uis-myn nie meer lewensvatbaar nie. Wikipedia

Die aanleg is weer in 1980 vergroot, wat 140 ton erts per uur geproduseer het op ‘n 24-uur basis, sewe dae per week; dit het dit die grootste harde rots tin-myn ter wêreld gemaak. Toe die tin mark in Oktober 1985 ineengestort het, het die herwinning van erts onekonomies geword en die aanleg is in 1990 gesluit. Tracks4Africa

Botes se “van negentien-vier-en-twintig tot negentien-negentig” weerspieël die historiese boog van die myn: tin ontdekking in 1911, grootskaalse ontginning in die 1920’s, en eindelike sluiting in 1990.

Die Melkbos giftigheid: ‘n Tragiese Bladsy

Die myn het ook ‘n kliniek gebou en weekliks doktersbesoeke van Omaruru gereël, asook ‘n voltydse verpleegster in diens geneem. Namibweb Botes se verwysing na elf mynwerkers wat gesterf het nadat hulle Melkbos vir vuur gebruik het, is ‘n spesifieke plaaslike tragedie — die Melkbos (Euphorbia spp.) is een van Namibia se mees giftige plante. Die wit melkagtige sap is uitermate giftig vir mense en diere. Om dit vir vuur te gebruik was ‘n noodlottige fout, en die grafte by Uis dra steeds hierdie storie.

Hergeboorte: Edelstene en Toerisme

Vandag is die ametiste van die Gobobos-gebied die duurste en beste kwaliteit ter wêreld. Die kleinskaalse myners het oor die jare geleer, en baie van hulle is vandag in die Gobobis-gebied gevestig. Padlangsnamibia Botes se refrein oor “edelstene en mooi klippe wat nou ook in jou nood voorsien” is ‘n akkurate beskrywing van hoe Uis se post-myn ekonomie daar uitsien: mense langs die pad wat kristalle, toermalyne en ametiste verkoop aan verby reisende toeriste.

Die Brandberg: Hoogste Berg, Mees Antieke Kuns

Die Brandberg is die tuiste van die wêreldbekende “Wit Vrou” rotskuns, waarvan party sê dit is meer as 20 000 jaar oud. Wikipedia Dit is Uis se anker in die toerismebedryf: geen besoeker aan Damaraland verbygaan Uis sonder om die Brandberg te besoek nie. Twyfelfontein, Verbrande Berg en die Orrelpype — alles wat Botes in sy gedig noem — is almal binne ‘n paar uur se ry.

Uis is nie ‘n spookdorp nie. Dit is ‘n dorp wat her uitvind — van tin na edelstene, van mynwerkers na berg draers en gidse.