Tsammas — Analise en Uitgebreide Beskrywing

Die Gedig as Botanies-Kulturele Ode

Botes se “Tsammas” (2014) is een van sy mees wetenskaplik akkurate gedigte — ‘n liefdesverklaring aan ‘n plant wat sonder ophef miljoene lewens gered het. Dit is nie ‘n toeristebestemming nie, nie ‘n slagspreuk nie — dit is ‘n vrug wat die Kalahari bewoonbaar gemaak het vir mense, diere en reise troppe lank voor enige teerpad of boorgate.

Die Botanika: Drie Spesies, Een Voorkoms

Taksonome verskil oor hoe om die tsamma presies te klassifiseer op subspesie- of variëteit vlak, maar is dit eens dat dit tot dieselfde spesie as die waatlemoen behoort, Citrullus lanatus — inderdaad word gedink dat die waatlemoen in suidelike Afrika gedomestikeer is, en die tsamma staan ook bekend as die wilde waatlemoen. In Namibia verwys tsamma na Citrullus ecirrhosus. Slow Food Foundation

Botes se verwysing na “drie spesies” is botanies naby aan die waarheid. Die mees algemeen in Namibia aangetref word Citrullus ecirrhosus (die Namib-tsamma), Citrullus lanatus var. citroides (die Kalahari-tsamma) en Citrullus lanatus subsp. lanatus (die wilde waatlemoen). Die benaming van hierdie twee spesies bly botanies onseker, hoofsaaklik weens hul treffende visuele ooreenkoms. Bushguide 101

Water is Lewe: 90% Voginhoud

Omdat tsamma-melons sowat 90% water is, is hulle ‘n lewensbelangrike hulpbron vir woestyn lewende diere (beide wild en mak) en volke. Hierdie enkele feit verklaar alles. In ‘n landstreek waar ‘n reënseisoen dalk een of twee maande duur, is die tsamma die water pakhuis wat die res van die jaar deur geëet en gegrawe word.

Vir sommige Boesmans en diere in die Kalahari was die meloene hul enigste waterbron vir maande in die droë seisoen; dit was/is nie moontlik om permanent in die Kalahari te woon sonder dit nie. In die ou dae was dit byna onmoontlik om in die Kalahari te reis behalwe gedurende ‘n goeie tsamma-jaar. . PlantZAfrica

David Livingstone en die Tsamma

Botes se verwysing na Livingstone is histories gegrond. David Livingstone, die gevierde 19de-eeuse sendeling en ontdekker, het geskryf oor sy ontmoetings met stamme in die droë binnelande van suidelike Afrika langs die Zambesirivier, wat op tsamma-melons staatgemaak het. Gastro Obscura Livingstone en ander 19de-eeuse ontdekkings Reigers het dikwels hul beeste en trekdiere van tsamma-water laat drink — sonder hierdie vrug sou baie groot ekspedisies nie moontlik gewees het nie.

Die Saad as Kosmopoliete Grondstof

Botes se verwysing na “pitte gerooster en tot wit meel gemaal” en die “kosmetiese skat rykheid” van die wit vlees is vandag meer relevant as ooit. Die saad bestaan uit ongeveer 50% olie, 35% proteïen en 5% dieetvesel. Die ontginde Kalahari-meloen saadolie is ‘n gesogte bestanddeel in hoëklas- kosmetiek produkte. Dit is ryk aan linoliensuur (omega-6), vitamiene A, C en E. Grow Your Food!

Groot kosmetiese handelsmerke in Europa en Asië verwerk hierdie olie reeds in natuurlike velversorging — ‘n stille revolusie wat in die Kalahari se sand begin het.

Die Tsamma as Namibiese Erfenis

Die tsamma is nie ‘n nuuskierigheid nie — dit is ‘n Reserwebank van water en voedsel, ‘n geskiedkundige reisgenoot, en ‘n toekomstige ekonomiese hulpbron. Botes vier dit alles in ‘n gedig wat as kategorie heeltemal anders is as sy stads gedigte, maar net so diep gewortel is in sy Namibiese identiteit.