Kolmanskop — Waar Diamante en Sand die Oorlog Wen

D.J. Botes skryf in Februarie 2014 ‘n stuk poësie wat soos sandkorrels in ‘n verlate kamer bly lê — weemoedig, waar, en onuitwisbaar. Kolmanskop is Namibië se mees geheimsinnige spookdorp, en sy verhaal is een van roem, oordaad, en uiteindelike vergeefsheid.

Kolmanskop is ‘n spookdorp in die Namib, 10 kilometer binneland van die hawestad Lüderitz. Dit is vernoem na ‘n transport drywer genaamd Johnny Coleman wat tydens ‘n sandstorm sy osse wa op ‘n klein heuwel teenoor die nedersetting verlaat het. Die geskiedkundige vonk was klein: in 1908 het ‘n spoorwegwerker, Zacharias Lewala, ‘n diamant gevind terwyl hy in die gebied gewerk het, en dit aan sy toesighouer, die Duitse spoorweg inspekteur August Stauch, gewys. Lewala is nooit vergoed of erken vir sy ontdekking nie.

Binne twee jaar het ‘n buitengewone dorp teen ‘n ongekende spoed verrys. Kolmanskop het vinnig die rykste dorp in Afrika — en een van die rykste ter wêreld — geword. Die inwoners het die dorp gebou in die argitektoniese styl van ‘n Duitse stad, met geriewe en instellings insluitend ‘n hospitaal, danssaal, kragstasie, skool, kegelbaan, teater, gimnasium, kasino, ysfabriek, en die eerste X-straalstasie in die suidelike halfrond, sowel as die eerste trem in Afrika.

Botes verwys ook na die swembad se water wat “vanaf Elizabethbaai baasgeraak” is. Vars water is per spoorweg na Kolmanskop vervoer, aangesien die dorp diep in die droë Namib geleë was, en ‘n soutwater-swembad was deel van die weelderige infrastruktuur. Die hospitaal se X-straalmasjien is ook gebruik om mynwerkers te beheer wat moontlik diamante ingesluk het — ‘n donker kant van die skyn glorie.

Tussen 1908 en 1914 is sowat vyf miljoen karaat diamante by Kolmanskop gemyn. Teen 1912 het die dorp meer as 11 persent van die wêreld se totale diamantproduksie gelewer. Maar die val was onvermydelik: teen die vroeë 1920’s was die gebied in ‘n ernstige agteruitgang. Die dorp se ondergang is verhaas deur die ontdekking in 1928 van die rykste diamantdraende neerslae ooit bekend, op die strandterrasse 270 kilometer suid van Kolmanskop naby die Oranjerivier. Baie inwoners het die suide toe gestroom en hul huise en besittings agtergelaat. Die dorp is uiteindelik in 1956 verlaat.

In 1980, terwyl Lüderitz ‘n ekonomiese oplewing beleef het, is die toeriste-potensiaal van die spookdorp herontdek en sommige geboue is uit die sand uitgegrawe en herstel vir besoekers. Vandag floreer fotograwe — soos Botes voorspel het — in die surrealiste tonele waar die geologiese kragte van die woestyn toeriste deur huise laat loop wat kniediep in sand geleë is, terwyl die droë klimaat die tradisionele Edwardiaanse argitektuur bewaar.

Kolmanskop staan as ‘n ewige les: glorie verbygaan, maar sand — en goeie verse — bly.