Die Kremetart — Metusalem van die Savanna

D.J. Botes het in Maart 2014 hierdie lied geskryf vir ‘n boom wat ouer is as meeste beskawings — ‘n stille reus wat die geskiedkundige geheue van ‘n kontinent in sy holte dra.

Die Kremetart (Adansonia digitata) is ‘n boom sonder gelyke. Die wetenskaplike naam Adansonia verwys na die Franse verkenner en botanis Michel Adanson (1727–1806), terwyl digitata verwys na die vingers van die hand — die boom se saamgestelde blare met normaalweg vyf blaadjies lyk soos ‘n oop hand. Wikipedia Sy bynaam “onderstebo-boom” is geen oordrywing nie: as die Kremetart in winter sy blare verloor, lyk die vertakte takke werklik soos wortels wat hemelwaarts wys.

Koolstofdatering is op ‘n paar reuse uitgevoer: Zimbabwe se Panke-boom was ongeveer 2 450 jaar oud toe dit in 2011 gesterf het — die oudste bedeksadige plant wat ooit gedokumenteer is. Namibië se eie Dorsland boom en Suid-Afrika se Glencoe-boom word elk op sowat 2 000 jaar geskat. Wikipedia

Botes besing die Ombalantu boom in Outapi as een van die Kremetart se menslikste verhale. Die Ombalantu-kremetartboom, ook bekend as die “Boom van die Lewe,” is 28 meter hoog, het ‘n omtrek van 26.5 meter, en word op sowat 800 jaar oud geskat. Die boom se stam is met ‘n deur toegerus en kan sowat 35 mense akkommodeer. Dit het gedien as kapel, poskantoor, huis, en skuilplek tydens verskeie fases van Namibiese geskiedenis. Die unieke boom was dus nie bloot ‘n boom nie: dit was ‘n toevlugsoord, ‘n vesting, ‘n heiligdom, ‘n poskantoor — deel van ‘n gemeenskap se lewende geheue.

Die Kremetart se water-opslag vermoë is werklik buitengewoon. Die boom se water berging stam kan ‘n deursnee van tot 9 meter bereik, en die boom word wyd bekend as die “Boom van die Lewe” juis vanweë hierdie waterreservoir wat oorlewing in dorre toestande moontlik maak. Britannica Botes se verwysing na “honderd duisend liter” sonder om te lek, is ‘n treffende beskrywing van hierdie lewensreddende ekologiese kenmerk.

Die ekosisteem rondom ‘n Kremetart is op sy eie ‘n wêreld. Die boom se unieke hangende blomme word deur vlermuise en nagapies bestuif. Die jong blare is eetbaar, en die groot, kalbasagtige houtagtige vrug bevat ‘n smaaklike pulp waarvan ‘n verfrissende drank gemaak kan word. Britannica Botes beskryf dit alles: bobbejane eet die vrugte, voëls nes in die takke, en vrugtevlermuise en nagapies drink die nektar snags wanneer die groot wit blomme oopmaak.

Sedert 2005 het 9 van die 13 oudste Afrika-kremetarte gesterf of ineengestort — ‘n statisties onwaarskynlike verskynsel wat wetenskaplikes toeskryf aan die uitwerking van klimaatsverandering. Britannica

Maar soos Botes dig: die Kremetart gaan nie dood nie — hy verdwyn net. En in sy verdwyning laat hy ‘n hoop vesel agter, ‘n stilte wat spreek van eeue, en ‘n vers wat bly staan lank nadat die digter self al gegaan het.